Ból pleców jest objawem dużej grupy chorób i stanów patologicznych o podobnych objawach i jednym z najpilniejszych problemów współczesnej opieki zdrowotnej, a leczenie bólu pleców jest trudnym zadaniem.
Choć ból może pojawić się w dowolnym odcinku kręgosłupa, najczęstszą lokalizacją jest dolna część pleców – według badaczy częstość występowania bólu odcinka lędźwiowego wśród dorosłej populacji sięga 76%.
Według statystyk w ciągu 1 roku około 80% osób skarży się na co najmniej jeden atak bólu w dolnej części pleców, a w ciągu kolejnych 12 miesięcy u 75% z nich następuje nawrót zespołu bólowego.
Rodzaje i objawy zespołu bólowego
W zależności od dotkniętego odcinka pleców zespół bólowy dzieli się na ból szyi, środkowej części pleców (ból w klatce piersiowej), dolnej części pleców (ból lędźwiowy) lub kokcydynię (ból kości ogonowej lub kości krzyżowej).
Jak wynika z badania, w którym wzięło udział 46 tysięcy ochotników z kilku krajów europejskich, przewlekłe bóle różnych odcinków kręgosłupa występują u 24% populacji, w odcinku lędźwiowym – 18%, a bóle szyi występują u 8% populacji.
Czas trwania bólu jest ostry – trwający do 12 tygodni lub przewlekły – dłuższy niż 12 tygodni.
Ból może być tępy lub strzelający, czasami pojawia się uczucie pieczenia i mrowienia. Objawy niektórych chorób obejmują również ramiona i dłonie, nogi lub stopy, w zależności od stopnia zajęcia kręgosłupa. Drętwienie lub osłabienie kończyn górnych i dolnych to kolejna możliwość towarzyszących objawom bólu pleców. U niektórych pacjentów z zespołem bólowym kręgosłupa obserwuje się także ograniczenie zakresu niektórych ruchów lub nasilenie bólu w określonych pozycjach ciała.
Ból pleców: dlaczego tak się dzieje?
Podczas badania nie zawsze udaje się ustalić bezpośrednią przyczynę bólu pleców, w takim przypadku ból nazywa się „niespecyficznym” lub „mechanicznym”. Przyczyną tego bólu są zmiany patologiczne w narządzie ruchu, ale nie obserwuje się uszkodzeń korzeni nerwowych w odcinku szyjnym, piersiowym, lędźwiowym i krzyżowym oraz specyficznych chorób kręgosłupa – ten podtyp zespołu bólowego występuje u 98% pacjentów. Ból wtórny wynikający z choroby podstawowej stanowi około 2% przypadków.
Niespecyficzny ból pleców ma następujące cechy:
- ma tendencję do poprawy lub pogorszenia w zależności od pozycji ciała – na przykład pacjent może czuć się lepiej, siedząc lub leżąc;
- ból często nasila się podczas ruchu;
- atak może rozwinąć się nagle lub stopniowo narastać;
- Czasami ból pleców jest wynikiem złej postawy lub niezręcznego podnoszenia czegoś, ale często pojawia się bez wyraźnej przyczyny;
- może być spowodowane drobnym urazem, takim jak skręcenie więzadła lub mięśnia;
- może wystąpić po stresie lub przepracowaniu i zwykle zaczyna ustępować w ciągu kilku tygodni.
Czynniki ryzyka rozwoju niespecyficznego bólu pleców:
- ciężka praca fizyczna;
- częste zginanie i zginanie ciała;
- podnoszenie ciężkich przedmiotów, szczególnie z niewłaściwej pozycji;
- siedzący tryb życia;
- wpływy przemysłowe, takie jak wibracje;
- ciąża;
- związane z wiekiem zmiany w układzie mięśniowo-szkieletowym.
Ból ostry ma znaczenie fizjologiczne, gdyż wskazuje na dotkliwy wpływ niekorzystnego czynnika.
Najczęstsze przyczyny ostrego bólu pleców to:
- uszkodzenie różnych struktur kręgosłupa;
- kręgozmyk - przemieszczenie kręgów względem siebie;
- rwa kulszowa – zapalenie nerwu kulszowego (najdłuższego i najszerszego nerwu w organizmie człowieka), biegnącego od dolnej części pleców do stóp
- zespół ogona końskiego – ucisk włókien nerwowych w dolnej części kanału kręgowego;
- Neuralgia międzyżebrowa - spowodowana uciskiem lub podrażnieniem korzeni nerwowych nerwów międzyżebrowych;
Należy pamiętać, że ostry ból sygnalizuje początek choroby, natomiast ból przewlekły rejestruje ten patologiczny efekt i przypomina o rozwijającym się schorzeniu.
Stany, które mogą powodować przewlekły ból pleców, obejmują:
- przemieszczenie lub wypadnięcie krążka międzykręgowego;
- autoimmunologiczne choroby stawów, takie jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (obrzęk stawów kręgosłupa);
- radikulopatia – zapalenie i zwyrodnienie nerwów biegnących od rdzenia kręgowego do mięśni i stawów;
- zapalenie stawów i artroza stawów kręgosłupa różnego pochodzenia.
- proces zakaźny (na przykład zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, gruźlica);
- choroby narządów wewnętrznych (tętniak aorty brzusznej lub patologia ginekologiczna);
- przerzuty lub niektóre rodzaje nowotworów, takie jak szpiczak mnogi, podtyp raka szpiku kostnego.
Diagnostyka zespołu bólowego pleców
Aby zrozumieć, co zrobić z silnym bólem pleców, wskazane jest przede wszystkim ustalenie jego przyczyny. Dokładna diagnoza jest kluczem do dobrze opracowanego planu leczenia.
Po dokładnym zbadaniu dolegliwości pacjenta, historii choroby i charakteru objawów lekarz może zlecić badania obrazowe i testy funkcjonalne w celu potwierdzenia diagnozy.
- Rentgen kręgosłupa służy do wykrywania chorób zwyrodnieniowych i złamań.
- Tomografia komputerowa dostarcza szczegółowe obrazy przekrojowe kręgosłupa, pokazujące nawet subtelne zmiany w kościach.
- Rezonans magnetyczny pokazuje zarówno struktury tkankowe, jak i kostne i służy do identyfikacji wypadania lub przepukliny krążka międzykręgowego, ucisku nerwów lub rdzenia kręgowego.
- Podczas dyrygowania mielogramy Stosowany jest specjalny barwnik biologiczny, który wstrzykiwany jest w okolice kręgosłupa, aby lepiej uwidocznić kanał kręgowy i krążki międzykręgowe, a także stan włókien nerwowych w kręgosłupie i wokół niego.
- Badania elektrodiagnostyczne pozwala ocenić aktywność elektryczną nerwów w kończynach górnych i dolnych.
- Skan emisji pozytonów kości ujawnia przede wszystkim onkopatologię kości.
- Densytometria - oznaczanie gęstości kości - pokazano na choroby i stany prowadzące do zmniejszenia gęstości mineralnej kości.
Metody walki z bólem pleców
Złożona struktura bólu w różnych częściach pleców oraz etapy zmian patologicznych dyktują potrzebę skojarzonego leczenia farmakologicznego i nielekowego.
Zasady terapii pacjenta z przewlekłym bólem kręgosłupa w oparciu o medycynę opartą na faktach zakładają:
- wyjaśnienie pacjentowi przyczyn bólu i z reguły jego łagodnego pochodzenia;
- zapewnienie wystarczającego poziomu codziennej aktywności fizycznej;
- przepisanie skutecznego i bezpiecznego leczenia, przede wszystkim uśmierzającego ból;
- korekta terapii, jeśli jest ona nieskuteczna po 1–3 miesiącach.
Nielekowe leczenie bólu pleców
W większości przypadków stan pacjenta z bólem pleców poprawia się w ciągu 2-6 tygodni. Głównym celem nieswoistego leczenia jest zmniejszenie ograniczeń ruchowych, zminimalizowanie nawrotów i chociaż dobra sprawność fizyczna nie może zapobiec wszystkim bolesnym epizodom, ułatwia ich wyleczenie.
Wypracowanie prawidłowego stereotypu motorycznego i fizjoterapia to ważne obszary niefarmakologicznej korekcji bólu.
W zależności od czasu trwania nielekowe leczenie bólu pleców można podzielić na trzy fazy.
Etap I - fizjoterapia bierna w okresie ostrym (6 tygodni).
Etap II – ćwiczenia aktywne w okresie podostrym (6–12 tygodni).
Etap III - efekty fizjoterapeutyczne rehabilitacji.
Leżenie w łóżku jest przepisywane w przypadku ostrego bólu pleców tylko przez ograniczony czas.
Różne aktywności fizyczne oraz formy medycyny komplementarnej i alternatywnej mogą pomóc złagodzić ból, takie jak:
- niespecyficzne ćwiczenia fizyczne, takie jak codzienne spacery, jazda na rowerze, pływanie. W przypadku niepowikłanych bólów pleców zaleca się regularną aktywność fizyczną i delikatne rozciąganie, aby poprawić długoterminowe wyniki. W celu wzmocnienia mięśni brzucha i kręgosłupa można również zalecić fizjoterapię;
- masaż leczniczy służy do krótkotrwałego złagodzenia bólu, ale nie prowadzi do długotrwałej poprawy funkcjonalnej;
- stosowanie akupunktury, terapii manualnej i metod trakcji kręgosłupa.
Farmakoterapia bólu
Najpopularniejszymi metodami farmakoterapii bólu pleców są:- Niesteroidowe leki przeciwzapalne i leki zwiotczające mięśnie.
- Zastrzyki hormonów steroidowych do jamy stawowej lub przestrzeni nadtwardówkowej kręgosłupa, co zmniejsza stan zapalny i ból pleców. Jednak ten rodzaj terapii nie jest przeznaczony do długotrwałego stosowania ze względu na skutki uboczne leków.
Kiedy stosuje się leczenie chirurgiczne?
Chociaż zdecydowana większość osób cierpiących na ból pleców lub szyi z czasem wraca do zdrowia bez stosowania leków lub leczenia niechirurgicznego, niektórzy pacjenci mogą wymagać chirurgicznej korekcji schorzeń kręgosłupa. Ogólnie rzecz biorąc, pacjent z bólem kręgosłupa może zostać poddany operacji, jeśli spełnione zostaną następujące kryteria:- problem strukturalny został zdiagnozowany i potwierdzony badaniami obrazowymi (np. prześwietleniem rentgenowskim lub rezonansem magnetycznym);
- Leczenie zachowawcze, takie jak fizjoterapia lub leki, nie przyniosło odpowiedniego złagodzenia bólu;
- ból pleców jest wyniszczający i uniemożliwia uczestnictwo w codziennych czynnościach lub aktywności fizycznej;
- objawy negatywnie wpływają na zdrowie fizyczne lub emocjonalne;
- istnieją obiektywne, potwierdzone metodami diagnostycznymi przesłanki, aby sądzić, że operacja kręgosłupa przyniesie korzyści;
- dochodzi do uszkodzenia neurologicznego.
Zapobieganie bólom pleców
Kluczem do zapobiegania bólom pleców jest prowadzenie zdrowego trybu życia. Nadwaga powoduje obciążenie pleców, dlatego ważne jest utrzymanie prawidłowej wagi. Regularne ćwiczenia wzmacniają mięśnie brzucha i pleców. Palenie przyspiesza starzenie się naczyń krwionośnych i wielu tkanek organizmu, w tym przyczynia się do starzenia się kręgosłupa, dlatego zaprzestanie stosowania wyrobów zawierających tytoń to kolejny krok w stronę zdrowych pleców. Prawidłowa postawa, ergonomia miejsca pracy i unikanie siedzącego trybu życia to skuteczne sposoby na zapobieganie bólom pleców.